Σοβαρός προβληματισμός

Μερικές φορές αναρωτιέμαι αν τον κόσμο κυβερνούν κάποιοι έξυπνοι που μας δουλεύουν ή κάποιοι ηλίθιοι που μιλάνε σοβαρά.

Mark Twain, 1835-1910, Αμερικανός συγγραφέας

Δευτέρα, 6 Μαρτίου 2017

6 Μάρτη 1910: Η Εξέγερση του Κιλελέρ! (Bίντεο)


Όταν το 1881 οι Τούρκοι αποχώρησαν από τη Θεσσαλία άφησαν πολλά προβλήματα πίσω τους. Το κυριότερο και πιο ιδιότυπο ζήτημα ήταν το αγροτικό. 

 Έλληνες κεφαλαιούχοι – κυρίως ομογενείς - εμφανίστηκαν αμέσως ως ιδιοκτήτες τσιφλικιών, υποκαθιστώντας τους Οθωμανούς προκατόχους τους, ισχυριζόμενοι ότι είχαν αγοράσει τη γη από το τουρκικό δημόσιο με συμβόλαια που είχαν υπογραφεί στην Κωνσταντινούπολη. 

Με την ενσωμάτωση λοιπόν της Θεσσαλίας στην Ελληνική επικράτεια οι κολίγοι βρέθηκαν σε πολύ δεινότερη θέση από εκείνη που βρίσκονταν επί Τουρκοκρατίας. 

Κι αυτό γιατί οι Έλληνες πλέον τσιφλικάδες επέμεναν ότι είχαν δικαιώματα απόλυτης κυριαρχίας σε όλη την ιδιοκτησία τους, ενώ οι καλλιεργητές - κολίγοι είχαν περιπέσει σε καθεστώς δουλοπάροικου, αφού ήταν υποχρεωμένοι να δίνουν στον τσιφλικά το 1/2 ή το 1/3 της παραγωγής και άλλα προϊόντα, ενοίκιο για τη βοσκή των ζώων τους και να στέλνουν μια γυναίκα για ζύμωμα.
 Παράλληλα δούλευαν μέσα στα λασποχώραφα κάτω από άθλιες συνθήκες, ζούσαν σε τρώγλες και ανέχονταν την ταπείνωση του μαστιγώματος και του βιασμού των γυναικών τους από τους μεγαλοκτηματίες.
 Επί Τουρκοκρατίας, αντίθετα, οι τσιφλικάδες είχαν μόνο το δικαίωμα εισπράξεως των προσόδων επί των μεγάλων εκτάσεων που κατείχαν, ενώ οι κολίγοι είχαν πατροπαράδοτα δικαιώματα επί των κοινόχρηστων χώρων του τσιφλικιού, δηλαδή της γης, των σπιτιών, των δασών και των βοσκοτόπων.
 Το μεγάλο λάθος των τότε κυβερνήσεων ήταν ότι εφάρμοσαν το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο που ίσχυε στην Παλαιά Ελλάδα, αντί για το οθωμανικό, παραγνωρίζοντας έτσι τα δικαιώματα των αγροτών. 
 Όπως ήταν φυσικό, τοπικές και όχι συντονισμένες εξεγέρσεις άρχισαν σταδιακά να ξεσπούν στη Θεσσαλία, ταυτόχρονα με την άρνηση των καλλιεργητών να δώσουν στους νέους τσιφλικάδες το γνωστό «γήμορο», δηλαδή το μέρος από τη σοδειά που διεκδικούσαν.
 Στο μεταξύ το κόμμα του Κουμουνδούρου θριαμβεύει με τη φιλοαγροτική πολιτική του στη Θεσσαλία, πολλοί υπουργοί όμως υποστηρίζουν τους τσιφλικάδες – μερικοί από τους οποίους είναι και βουλευτές - με αποτέλεσμα να αρχίσουν αιματηρές συμπλοκές, συλλήψεις και φυλακίσεις, κυρίως στη Δυτική Θεσσαλία. 

 Οι επιστήμονες και ο κόσμος της διανόησης τάσσονται στο πλευρό των αγροτών, που θέλουν κι αυτοί να είναι ελεύθεροι όπως κι οι υπόλοιποι Έλληνες.
 Ιδεολογικό κέντρο του αγροτικού κινήματος είναι ο Βόλος.
 Οι συγκρούσεις αυτές, όχι μόνο δονούν το πανελλήνιο, αλλά παίρνουν και νομικές, οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις.
 Οι τσιφλικάδες, έχοντας χρήματα και την κυβέρνηση με το μέρος τους και διαθέτοντας τους καλύτερους δικηγόρους κατορθώνουν μέχρι και δίκες να εξαγοράζουν.
 Αντίθετα οι αγράμματοι και φτωχοί αγρότες αδυνατούν να τα βγάλουν πέρα με τα νομικά τερτίπια, τις δολοπλοκίες και σοφιστείες, αλλά και με τα τεράστια έξοδα που απαιτούν οι μακροχρόνιες δίκες.
 Καθώς τα χρόνια περνούν ωστόσο, παρ’ όλες τις περιπέτειες και την ανέχεια, η αγροτική τάξη θα καταφέρει σιγά σιγά να μορφώσει αρκετά από τα παιδιά της, που θα ηγηθούν πλέον τα ίδια του αγροτικού κινήματος. Αυτός είναι και ο ένας από τους δύο παράγοντες που θα συντελέσουν στις μεγάλες αγροτικές εξεγέρσεις και θα οδηγήσουν στα συγκλονιστικά γεγονότα που θα ακολουθήσουν. 

 Γιατροί, δικηγόροι και δάσκαλοι, λοιπόν - γνήσια παιδιά της αγροτιάς - κατορθώνουν να ενώσουν τον πληθυσμό σε αγροτικούς συνδέσμους, την ώρα που η κυβέρνηση προσπαθεί να επιβάλλει τη «Μορτή», ένα νομοσχέδιο που θα νομιμοποιούσε όλες τις αυθαιρεσίες των τσιφλικάδων και θα καθιέρωνε τη σκλαβιά των αγροτών.

 Ο Θεσσαλικός κάμπος βράζει απ’ άκρη σ’ άκρη. Ηγετική φυσιογνωμία του κινήματος αποτελεί ο Κεφαλονίτης νεαρός διανοούμενος και γνωστός αγωνιστής, Μαρίνος Αντύπας, που περιδιαβαίνει τα Θεσσαλικά χωριά και ξεσηκώνει τους αγρότες. 

 Οι τσιφλικάδες αποφάσισαν να του κλείσουν το στόμα μια για πάντα και τον δολοφόνησαν στις 9 Μαρτίου 1907. 
 Το αίμα του όμως δεν πήγε χαμένο. «Θέλω και νεκρός να είμαι ανάμεσά σας», συνήθιζε να λέει.. Κι έτσι κι έγινε. 

 Ο Αντύπας έγινε ήρωας και σύμβολο εξέγερσης για τους αγανακτισμένους αγρότες. Ο δεύτερος παράγοντας εξ άλλου, που έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει, ήταν η στρατιωτική επανάσταση στο Γουδί στις 15 Αυγούστου 1909, που έφερε στο προσκήνιο δημοκρατικές δυνάμεις.
  Αλλά και οι απεργίες των καπνεργατών του Βόλου έδωσαν θάρρος στους αγρότες. Ο αξιωματικός Νικόλαος Ζορμπάς, αρχηγός της επανάστασης και καταγόμενος από τις Μηλιές του Πηλίου, ενθάρρυνε τους αγροτικούς συνδέσμους να ασκήσουν πίεση στους πολιτικούς με υπομνήματα, ψηφίσματα και συλλαλητήρια. 

 Το αίτημα είναι ένα: η απαλλοτρίωση της γης. 
 Πράγματι, ογκώδη και αιματηρά συλλαλητήρια οργανώνονται στα Τρίκαλα, στα Φάρσαλα, στο Βελεστίνο, στην Καρδίτσα, στο Βόλο και τέλος στη Λάρισα, που είχε προγραμματιστεί για τις 6 Μαρτίου 1910.

 Το πρωί της ίδιας μέρας στο σιδηροδρομικό σταθμό του Κιλελέρ έγιναν συμπλοκές, καθώς οι χωρικοί προσπαθούσαν να επιβιβαστούν στο τρένο χωρίς εισιτήριο. 
 Δύο νεκροί και πολλοί τραυματίες ήταν ο απολογισμός. Παρόμοια επεισόδια έγιναν και αλλού με αποτέλεσμα οι νεκροί να φτάσουν τους επτά. Οι συλληφθέντες παραπέμφθηκαν σε δίκη, αθωώθηκαν όμως πανηγυρικά. 

 Το συλλαλητήριο έγινε, τελικά, με ειρηνικό τρόπο στις 3 το μεσημέρι στην Πλατεία της Θέμιδος. Ο φοιτητής Γεώργιος Σχοινάς διάβασε το ψήφισμα της συγκέντρωσης, που απεστάλη στη Βουλή και την Κυβέρνηση. 

«Απας ο γεωργικός λαός Λαρίσης συνελθών πανοικεί σήμερον Λάρισαν ίνα εκφράση βαθύν πόνον και πικρόν παράπονον διά την μη υποβολήν και επιψήφισην του νόμου περί απαλλοτριώσεως των τσιφλικίων και προικοδοτήσεως γενναιοτέρας του Γεωργικού Ταμείου Α π α ι τ ε ί 

α) Την άμεσον επιψήφισιν του νομοσχεδίου περί απαλλοτριώσεως των τσιφλικίων και διανομήν των Ζαππείων κτημάτων. 
β) Την γενναιοτέραν προικοδότησιν του γεωργικού ταμείου διά της διαθέσεως του όλου φόρου των αροτριώντων κτηνών και παντός ό,τι νομίζει η Κυβέρνησις καλύτερον. 
γ) Εκφράζει την βαθείαν λύπην και οδύνην του διά την εκ μέρους των αρχών της Πολιτείας άδικον επίθεσιν κατά του φιλησύχου και νομοταγούς λαού, ης θύματα υπήρξαν άοπλοι και λευκοί σκλάβοι της Θεσσαλίας» 

Για τις εξεγέρσεις στο Κιλελέρ, στο Τσουλάρ και τη Λάρισα, πολλοί διαδηλωτές συνελήφθησαν και προφυλακίστηκαν. 

Η εξέγερση του Κιλελέρ ξεσήκωσε κύμα συμπάθειας σε όλη τη χώρα, ενώ αυξήθηκε η κοινωνική πίεση για την επίλυση του αγροτικού ζητήματος. Αλλά η λύση αργούσε πολύ. Μετά από κάποια μέτρα το 1911, το 1923, όταν το πρόβλημα της αποκατάστασης των προσφύγων έλαβε εκρηκτικές διαστάσεις, άρχισαν απαλλοτριώσεις τσιφλικιών σε μεγάλη κλίμακα. Η εξέγερση του Κιλελέρ κατέδειξε πως μόνο με μαζική δράση και αγώνες μπορούν να κερδιθούν δικαιώματα. Μονο με διαρκή και συντονισμένο αγώνα μπορεί να αλλάξει μια κοινωνία. Σήμερα στην εποχή του Μνημονίου, του άκρατου νεοφιλελευθερισμού και τον έντονων ταξικών αντιθέσεων, οι θύμησες του Κιλελέρ φαντάζουν πιο ζωντανές από ποτέ. 

Δεν υπάρχουν σχόλια: